четвртак, 30. јун 2011.

TAKTIČKI PRISTUP U VOĐENJU IGRE

S razvojem fudbalske igre i njenim unapređivanjem pred fudbalske sudije se postavljaju sve veći i složeniji zahtevi. Ti zahtevi su duboko povezani se adekvatnom pripremom sudije za utakmicu a sve u cilju pronalaženja odgovarajuće taktike koja bi imala za rezultat kvalitetno vođenje igre. Kao što svaki tim uoči neke utakmice razrađuje taktiku koja bi trebala da mu pomegne da dođe do pozitivnog rezultata, tako i sudija treba da razradi svoju taktiku kako bi došao do svog pozitivnog rezultata a to je kvalitetno vođenja meča. Nasumičnim pristupom, bez ozbiljne pripreme, teško da se danas može zamisliti da jedan sudija, bez obzira na rang takmičenja koji sudi, može uspešno i kvalitetno voditi jednu fudbalsku utakmicu. Nužnost prihvatanja takvog odnosa prema suđenju je postao aksiom kojeg svakako ne treba dokazivati. Bezbroj primera iz prakse potvrđuju jednu takvu tezu zbog čega mi se učinilo interesantnim da o ovom, svakako bitnom i dosta složenom pitanju o kojem se dosta toga može reći, napravim jedna kratak osvrt koji bi pre svega treba da bude jedna vrsta edukativnog podsetnika za sudije, u kom pravcu razmišljati.

Da bi mogli pravilno razumeti ovo pitanje svakako da je na samom početku potrebno razumeti šta znači reč taktika. Ova reč potiče od grečke reči i znači „veština vođenja“. U zavisnosti od onoga za šta se i u koje svrhe koristi, taktika u sebi sublimira nekoliko bitnih elemenata. Kad je u pitanju iznalaženje adekvatnog taktičkog pristupa sudije u viđenju utakmice onda možemo izdvojiti sledeće elemente koji je determinišu:
  1. Organizacija;
  2. Fizička pripremljenost;
  3. Prilagodljivost.
Organizacija kao jedan od elemenata taktičkog pristupa sudije pod sobom podrazumeva umešnost sudije da se na pravi način sagledaju teoretsko-tehnički elementi. Ako izuzmemo teoretski elemenat, dobro poznavanje Pravila fudbalske igre kao uslova bez kojeg se jednostavno ne može, pod tehničkim elementom treba podrazumevati spsosobnost sudije da sagleda sve karakteristike timova koji se sastaju. Poterebno je da, uvažavajući ovaj elemenat, sudija spozna sve dobre i loše osobine timova, zatim da spozna dobre i loše osobine pojedininaca koji u njima nastupaju, ali isto tako i da upozna pristup i način igre timova kojima će suditi. tj. sudiji ne sme biti strana ni taktika fudbalske igre. Tako npr. postoje timovi koji igraju defanzivan fudbal, kao što postoje timova koji igraju ofanzivan fudbal. U zavisnosti od vrste fudbala kojeg timovi neguju postavlja se i odgovarajuća formacija igrača kao i ustrojstvo taktike ekipe. Neki timovi baziraju svoju igru na „kontri“ računajući na brzinu svojih napadača, neki timovi igraju kratku pas-igru i na taj način poput paukove mreže grade put do protivničkog gola, neki svoje napade kreiraju po krilnim pozicijama, neki igraju visoke lopte računajući na skok igru svojih napadača, neki timovi igraju čvrstu odbranu računajući na snagu odbranbenih igrača, neki timovi su pak spremni i na odugovlačenje igre pod raznoraznim izgovorima a sve u cilju postinjanja po njih pozitivnog rezultata itd. itd. Sve to kao i mnogo toga drugog što savremeni fudbal nudi sudija treba da spozna kao bitan elemenat organizacije u pripremi za jednu utakmicu. Pored teoretsko-tehničkih elemenata sudija treba da u sklopu organizacije razradi individualni, ali i kolektivni pristup u pripremi taktike za jednu utakmicu. Pod individualnim pristupom podrazumeva se sagledavanje sopstvenih karakteristika, dok kolektivni pristum podrazumeva sagledavanje karakteristika sudijske ekipe koja vodi utakmicu. Da bi jedan sudija mogao pripremiti odgovarajuću taktiku koju će primeniti u vođenju utakmice potrebno je da sagleda sopstvene dobre i loše osobine, kao i da jasno detektuje slučajeve koji mogu uticati na njega u smislu da mogu narušiti zacrtanu taktiku. Pravilnim lociranjem tih slučajeva sudiji se otvara mogućnost alternativnog pristupa a sve u cilju ostajanja na kursu taktičkog pristupa. Isto važi i prilikom sagledavanja karakteristika ostalih sudija koji čine sudijsku ekipu. Kao što je nužno jedinstvo tima da bi se došlo do pozitivnog rezultata, isto tako je neophodna sinergija celokupne sudijske ekipe kako bi se došlo do konačnog cilja, a to je dobro i kvalitetno suđenje.
Fizička pripremljenost sudije je drugi bitan elemenat koji je nužan za kreiranje taktike u vođenju igre. Ovaj elemenat se prosto inkorporira u organizaciju pripreme za utakmicu kao njen sastavni i neotuđivi deo i bez njega je jednostavno nemoguće ustrojiti adekvatnu taktiku vođenja igre. Svakako da kvalitet fizičke pripremljenosti sudije određuje i vrstu taktike koju će sudija primeniti prilikom vođenja utakmice. O značaju fizike pripremljenosti sudije bilo je dosta reči na ovom sajtu, objavljeno je nekoliko članaka na tu temu, pa se iz tog razloga na ovom bitnom pitanju neću duže zadržavati.
Prilagodljivost je taktički elemenat koji je izuzetno bitan. Bitan je iz prostog razloga što je jednostavno nemoguće, uprkos ozbiljnoj pripremi, sve i do kraja predvideti šta se sve može na jednoj utakmici dogoditi. Upravo prilagodljivost je elemenat na kojem mnoge sudije, uslovno rečeno padnu prilikom vođenja utakmice. Jednostavno se desi da na naovonastale situacije sudije neadekvatno reaguju, izgube kontrolu nad utakmicom i tokom igre. Moć prilagođavanja je duboko povezana sa ličnošću sudije, sa njegovim preformansama i sposobnostima. Isto onako kao što timovi mogu, a to inače i čine, da tokom utakmice promene svoju taktiku u igri zbog situacije na terenu isto to mora da bude u stanju da uradi i sudija. Upravo u ovom elementu se u najvećoj meri vidi kvalitet kojeg poseduje jedan sudija, vidi se „osećaj za igru“, vidi se osećaj za suđenje. Osećaj prilagođavanja svaki sudija u sebi mora razvijati jer sama taktika kao „umešnost vođenja“ nije kruta i stroga forma već izuzetno fleksibilna i pulsirajuća materija koja može svoje oblike menjati ali kod koje cilj uvek ostaje isti. Kad je u pitanju vođenje utakmice onda je to imperativni zahtev da suđenje bude dobro i kvalitetno. U ovom taktičkom elementu se prepliću iskustvo, inetelekt i čovekov racio.

Ovo je bilo samo kratko podsećanje na značaj nužnosti postojanja taktike u vođenju utakmice i na njene elemente. Isto tako sve ono što je gore napisano pre treba da bude jedna vrsta podsetnika za sudije u kom pravcu da razmišljaju kad se spremaju za jednu utakmicu. O taktičkom pristupu može se još mnogo toga napisati jer se radi o jednoj veoma interesantnoj i bitnoj temi, ali to je nešto što se može mnogo bolje uraditi na seminarima za sudije gde se teorija prepliće s primerima iz prakse.

уторак, 21. јун 2011.

USLOVI ZA STICANJE ZVANJA SUDIJE DRUGE KATEGORIJE I SUDIJE I SUDIJE POMOĆNIKA PRVE KATEGORIJE

Stinjanje zvanja sudije druge kategorije

Da bi jedan sudija mogao da stekne zvanje sudije druge kategorije neophodno je da je preveden u sudiju treće kategorije i da ispunjava određene uslove. Ti uslovi su opšti i posebni. U opšte uslove ubrajaju se sledeći elementi:
  1. Da se radi o sudiji koji je tokom suđenja okružnih-područnih i gradskih liga prezentovao suđenje koje je od strane struke visoko vrednovano;
  2. Da se od takvog sudije može očekivati da sa uspehom sudi utakmice Srpske lige;
Pored gore pomenuta dva elementa koji su predvorje u koje sudija mora da kroči da bi uopšte bio u poziciji da stekne zvanje sudije druge kategorije, u opšte uslove spadaju i formalno-pravna procedura oko prijave ispita kao i provera psihofizičkih sposobnosti sudije i njegovog zdravstvenog stanja. Makoliko god svi ovi elementi bili uopštenai oni u sebi kriju ključ spoznaje o kakvom se sudiji radi. Bez ispunjenosti svih pobrojanih opštih uslova ne može se pristupiti daljoj proceduri u sticanju zvanja sudije druge kategorije. Dalja procedura pod sobom podrazumeva ispunjavanje posebnih uslova u koje ubrajamo sledeće:
  1. Da sudija nije stariji od 28 godina;
  2. Da je kao sudija treće kategorije sudio uspešno najmanje 15 prvenstvenih utakmica u ligi iz koje se direktno obnavljaju zonske lige. U broj utakmica kandidatu koji želi da stekne zvanje sudije druge kategorije mogu se ubrojati i kup utakmice koje je sudio u okviru područnog, okružnog i gradskog saveza;
  3. Da je na listi sudija nižeg stepena takmičenja, iz kojeg se obnavljaju zonske lige proveo najmanje jednu takmičarsku sezonu;
  4. Da ima najmanje dve uspešno ocenjene pojedinačne i jednu komisijsku kontrolu suđenja prvenstvenih ili kup utakmica koje se organizuju od strane nadelžnog područnog fudbalskog saveza. Ovom prilikom valja reći da je u okviru ove tačke posebnog uslova nužno da su kontrolu obavili instruktori druge ili prve kategorije koji se nalaze na odgovarajućim listama;
  5. Da u toku takmičarske sezone sudija nije kažnjavan. Kad se kaže da nije kažnjavan misli se na kazne kopje su usledile zbog povrede PFI tokom suđenja i/ili nije upućivan na ponovnu proveru teoretskog znanja i fizičke pripremljenosti;
  6. Da od strane delegata-instuktora nije dobio slabu ocenu za suđenje-pomoćno suđenje koja je potvrđena od nadležnog organa.
Ukoliko se sudija prijavi za polaganje ispita za sticanje zvanja sudije druge kategorije a naknadno se pojave smetnje iz tačke 5 i 6 posebnih uslova takav sudija gubi pravo polaganja ispita u ispitnom roku u kojem se prijavio za polaganje.

Ispit za stucanje zvanja sudije druge kategorije se sastoji iz dva dela i to iz teoretskog i praktičnog. S druge strane teoretski deo ispita je podeljen u dva dela i to na pismeni i usmeni deo ispita. U oba slučaja teoretske provere kod sudije koji se prijavio za polaganje ispita za sticanje zvanja sudije druge kategorije proverava se poznavanje odredbi kako iz PFI tako i propisa FSS. Obično se praktikuje da se u pismenom delu teoretske provere koristi obrada testova iz PFI. Da bi sudija mogao da izađe na usmeni deo teoretskog ispita neophodno je da položi pimeni deo. Bez položenog pismenog dela ispita ne može se ići na polaganje usmenog dela. Usmeni deo teoretske povere obavlja se pred ispitnom komisijom čije članove odeđuje nadelžni KUS. Usmeni deo se sastoji iz provere znanja iz oblasti PFI, poznavanja odredaba Međunarodnog BORDA, odluka FSS koje se tiču primene PFI, opštih i posebnih normatinih akata FSS. Neophodno je da sudija i usmeni deo teoretske provere uspešno položi jer jedino tada on stiče pravo na polaganje praktičnog dela ispita. Ukoliko sudija ne položi usmeni deo teoretske provere ne može ići na praktičan deo već mora ponovo pristupiti polaganju teoretskog dela ispita.

Praktičan deo ispita sudija polaže suđenjem prvenstvene utakmice ranga iz kojeg se popunjavaju zonske lige (područne-okružne-gradske lige) i to pred ispitnom komisijom koju odredi nadležni organ zadužen sticanje zvanja sudije druge kategorije. Komisiji se predlažu utakmice na koje može da ide, ali ona sama bira na koju će utakmicu ići. Ukoliko sudija na takvoj utakmici zadovolji svojim suđenjem u tom slučaju takav sudija završava kompletnu proceduru i stiče zvanje sudije druge kategorije. Sudija druge kategorije može sa tim zvanjem da sudi utakmice zonske lige i Srpske lige.

Prijavljivanje ispita za sticanje zvanja sudije druge kategorije vrši sa na za to propisanom obrazcu koji se zove „Protokol“.

Sticanje zvanja sudije i sudije pomoćnika prve kategorije

S obzirom da se od Srpske lige uvode dve liste sudija i to lista sudija za suđenje i lista sudija za pomoćno suđenje u zavisnosti od toga na kojoj se listi sudija nalazi on može ukoliko ispunjava određene uslove da stekne zvanje sudije prve kategorije. Znači može postati sudija i sudija pomoćnik prve kategorije. Kao i u slučaju kada sudija prilikom podnošenja molbe za polaganje ispita za sticanje zvanja sudije druge kategorije   tako i kod sticanja zvanja sudije prve kategorije postoje opšti uslovi koje sudija mora da zadovolji da bi uopšte mogao da pristupi polaganju ispita. Ti opšti uslovi su kako formalno-pravne prirode tako i procern  a psihofizičkih sposobnosti sudije i njegovog zdravstvenog stanja. Da bi jedan sudija mogao da polaže ispit za sticanje zvanja sudije prve kategorije neophodno je da ispunjava sledeće uslove:
  1. Da na dan prijavljivanja ispita nije stariji od 31 godine života;
  2. Da se na listi suđenja-pomoćnog suđenja Srpske lige, iz koje se obnavlja Prva liga, nalazi najmanje jednu takmičarsku sezonu;
  3. Da je kao sudija druge kategorije imao najmanje 15 odsuđenih prvenstvenih utakmica Srpske lige, odnosno 20 utakmica ako se radi o sudiji pomoćniku;
  4. Da je imao najmanje dve uspešno ocenjene komisijske kontrole za suđenje-pomoćno suđenje. Komisijske kontrole u ovom slučaju su važeće ako su ih obavili posmatraći-instruktori prve kategorije koji su se u toj takmičarskoj sezoni nalazili na listi posmatrača Supe lige Srbije, na listi instruktora prve kategoriji ili na listi ispitivača na ispitima za sticanje zvanja sudije prve kategorije;
  5. Da se po ocenama nalazi u prvom delu rang liste koja je sačinjena za prethodnu takmičarsku sezonu;
  6. Da se po mišljenju KUS-a radi o perspektivnom i kvalitetnom sudiji;
  7. Da nije ocenjen slabom ocenom u od strane delegata-instruktora koja je potvrđena od strane nadležnog organa;
  8. Da nije kažnjavan zbog propusta u primeni PFI tokom suđenja ili pak vraćen na ponovnu proveru teoretske i fizičke pripremljenosti.
Ukoliko sudija-sudija pomoćnik prijavi ispit za sticanje zvanja sudije prve kategorije a u međuvremenu budu vraćeni na ponovnu proveru teoretske i/ili fizičke pripremljenosti takvim sudijama se neće omogućiti da polažu sipit u tom ispitnom roku.

Ispit za sticanje zvanja sudije prve kategorije se sastoji iz dva dela teoretskog i praktičnog. Teoretski deo se sastoji takođe iz dva dela i to pismenog dela ispita i usmenog dela. Na teoretskom delu ispita proverava se znanje iz oblasti poznavanja PFI, opštih i posebnih akata FSS, tumačenja FIFA i UEFA u vezi primene PFI kao i samog suđenja. Pismeni deo ispitadeli se na dva dela i to na:
  1. Obrada unapred zadate teme;
  2. Obrada pitanja iz testa iz poznavanja PFI kao i poznavanje odluka Međunarodnog BORDA kao i odluka FSS u vezi primene PFI kod nas.
Usmeni deo ispita se sastoji u propitivanju svega onoga što je bilo predmet pismenog polaganja ispita, normalno prošireno sa određenim oblastima (pitanjima i potpitanjima ) koja se ispitnoj komisiji učine interesantnim, a do kojih je došla pregledom pismenog ispita sudije koji polaže ispit. Ukoliko sudija ne položi pismeni deo ispita on ne može izaći na usmeni deo. Da bi sudija mogao pristupiti drugom delu polaganja ispita za sticanje zvanja sudije prve kategorije, praktičan deo ispita, neophodno je da iza sebe ima položen i pismeni i usmeni deo ispita.

Praktični deo ispita sudija polaže suđenjem prvenstvene utakmice Srpske lige, iz koje se popunjava Prva liga Srbije. Ovaj deo ispita se polaže pred komisijom koja odabira, među ponuđenim utakmicama, utakmicu koju će gledati a koju sudi sudija koji pristupa praktičnom delu ispita za sticanje zvanja sudije prve kategorije. Komisiju obrazuje nadležni organ zadužen za polaganje ispita za sticanje zvanja sudije prve kategorije. Tek po uspešnom okončanju praktičnog dela ispita sudija stiče zvanje sudije prve kategorije.

Prijavljivanje ispita za sticanje zvanja sudije prve kategorije vrši se na za to utvrđenom jednoobraznom obrazcu koji se zove „Protokol“.

четвртак, 09. јун 2011.

UTVRĐIVANJE RANG LISTE SUDIJA I SUDIJA POMOĆNIKA

S obzirom da je takmičarska 2010/2011 ili završena, ili je na samom kraju na svim nivoima fudbalskog takmičenja u nas sada dolazi na red utvrđivanje rang liste sudija i sudija pomoćnika. Ovo pitanje je uvek bilo atraktivno i aktuelno, i nosilo je u sebi veliki broj nedoumica, zabuna, razočarenja, ljutnje, radosti, sreće i još mnogo štošta. Zbog toga nije na odmet osvrnuti se ukratko na samu proceduru koja prati utvrđivanje rang liste sudija i sudija pomoćnika.

Na samom početku treba reći da Komisije za unapređenja suđenja udruženja sudija regionalnih fudbalskh saveza, Fudbalskog saveza Vojvodine i Fudbalskog saveza Beograda, tokom celokupnog trajanja prvenstva prate sudije i suđenje. To praćenje se sprovodi preko izveštaja delegata, stručnih posmatrača i specijalnih posmatrača. Na osnovu dospelih izveštaja Komisije za unapređenje suđenja određenog saveza donosi odluku o stručnim kvalitetima sudija i sudija pomoćnika. Nakon završetka takmičarske sezone Komisija za unapređenje suđenja analizira izveštaje o suđenju i dostvalja analize izvršnom odboru udruženja sudija koji formira rang listu. Rangiranje sudija za suđenje kao i za pomoćno suđenje Srpske lige vrši se preko prosečne ocene koja se dobija sabiranjem dobijenih ocena i deljenjem dobijenog zbira sa brojem utakmica. Za Super ligu Srbije i Prvu ligu rang listu sudija i sudija pomoćnika formira Sudijska komisja Izvršnog odbora Fudbalskog saveza Srbije. Rang listu Srpske lige razmatraju Izvršni odbori Udruženja sudija Reginalnih saveza, Fudbalskog saveza Vojvodine i Fudbalskog saveza Beograda koji na kraju daju mišljenje o predloženoj rang listi. Konačnu odluku o rang listama donosi Izvršni odbor reginalnih fudbalskih saveza, Fudbalskog saveza Vojvodine i Fudbalskog saveza Beograda. Što se tiče usvajanja rang liste sudija i sudija pomoćnika Super lige Srbije i Prve lige donosi Izvršni odbor Fudbalskog saveza Srbije.

S obzirom da nije redak slučaj, šta više on se često i dešava, da na kraju takmičarske sezone kada se utvrđuju rang liste sudija i sudija pomoćnika dvojica ili više sudija ili sudija pomoćnika imaju isti prosek ocena primenjuje se a u cilju adekvatnog vrednovanja sudija dodatni kriterijumi. Ti dodatni kriterijumi su broj obavljenih suđenja, a ako je i posle primene tog dodatnog kriterijuma ostao isti odnos, onda se koristi kriterijum „prosečna težina utakmice“. Do prosečne težine utakmice se dolazi na osnovu numeričkih ocena koje su delegati u svojim izveštajima naveli kada su ocenjivali težinu utakmice. Ocene se sabiraju i dobijeni zbir se deli brojem utakmica.

S obzirom da se radi o jednoj veoma delikatnoj problematici koja može biti predmet i manipulacija i zloupotreba a da bi se to sprečio ili minimizirao taj negativni uticaj Udruženje sudija fudbalskog saveza Srbije donosi Uputstvo o ranigranju sudija i sudija pomoćnika Srpske lige, Prve lige i Super lige Srbije. Utvrđivanje liste sudija za novu takmičarsku sezonu predstavlja posebno pitanje i ono u okiviru ovog preglednog članka neće biti analizirano.